Thử và sai

Đọc được một comment của anh bạn trên video của mình hôm nay, câu chuyện tuổi thơ lại chợt sượt qua trí nhớ.

Ngày còn bé, mình hay cãi bà lắm (bà rất khó tính và muốn moị thứ, mọi người phải theo chỉ thị của bà cơ) Dù bà có ý tốt hay không thì mình cứ phải cãi cái đã, trẻ con mà, chẳng cần biết đúng hay sai. Chỉ biết rằng khi cảm xúc trào dâng và cái máu hiếu thắng của mình choán lấy cả cơ thể thì mặc định buông ra những lời lẽ với giọng điệu khó chịu, gắt gỏng, và phần lớn thời gian là không có lý lẽ. Luận điểm duy nhất mình có thể tranh luận với người khác để bào chữa cho hành động đó là “Bà muốn góp ý cho con thì bà phải nói nhẹ nhàng chứ. Bà nói thế không ai nghe lọt tai cả.”

Kết quả hình ảnh cho mad kid

Cứ như thế cho đến rất nhiều lần sau này, bà góp ý từ nhẹ đến nặng lời về cái tính gắt gỏng, cau mày nhăn nhó mỗi khi có ai trái ý hay dạy bảo. Và mỗi lần như thế, mình chỉ xuề xoà cho qua rồi nghĩ chỉ phản ứng như thế với bà thôi. Mình cãi rằng bà chẳng biết lắng nghe ý kiến của cháu, còn bà thì bảo “Đôi khi phải nghe những thứ mình không muốn nghe. Ra đời mà cứ như thế thì chẳng làm ăn được gì đâu.” Đảo mắt một vòng, đó là câu nói đáng ghét nhất. Bà luôn nói “ra đời phải thế này phải thế nọ” ngay cả khi chưa nhất thiết phải “ra đời.” Khi còn trẻ con, người lớn càng nói tthì lại càng muốn làm điều ngược lại. Mình lớn lên hăng say muốn chứng minh điều ngược lại “Cháu sẽ vẫn là chính cháu, cứng đầu mà vẫn có thể thành công.” Tuyên bố hùng hồn trong thâm tâm, cứ như dựng lên một cái khiên chắn tất cả những lời khuyên từ bà.

Miệng thì nói vậy nhưng những lời nói, một khi đã để lọt tai, thì khó có thể hất ra dễ dàng. Từ bao giờ, những câu nói của bà cứ ngấm dần, ngấm dần, và mình bắt đầu để ý hơn về thái độ với người khác. Mình cũng sợ những điều bà nói là thật, vì dù có cách xa thế hệ như thế nào, có những kinh nghiệm vẫn sẽ đúng theo thời gian.

Ngày đi du học, với tâm lý phải học hỏi thật nhiều, tiếp thu thật nhiều, mình cực kì nhút nhát và rụt rè. Mình lắng nghe mọi thứ với một đôi tai và đầu óc “trống trơn,” rằng như thế mình sẽ học được nhiều hơn. Không cãi lại ai cái gì, chỉ biết nghe và gật, khi đồng tình thì nói đồng tình, nếu không đồng tình cũng chỉ biết phản ứng nhẹ nhàng và chỉ cần người ta phản biện một chút thôi, mình cũng có thể bị lung lay ngay “Ừ đúng, mình sai rồi.”

Cho đến lần thực tập đầu tiên trong đời. Có một cậu thực tập sinh nhỏ tuổi hơn rất “trẻ trâu” và thiếu chuyên nghiệp, nhưng luôn muốn sai bảo người khác, thể hiện mình được việc. Một ngày, quản lý chỗ mình bảo cậu ta “hướng dẫn” mình múc sốt (vì cậu ta đã làm công việc đó hôm đó trước rồi còn mình thì mới bắt đầu). Có lẽ với những đặc điểm kể trên, trông mình có vẻ rất dễ bị bắt nạt nên cậu ta thay vì “hướng dẫn,” lại “sai bảo” với những câu hỏi “what are you doing? No. Do this. Do this,” kèm với thở dài và thái độ không một chút tôn trọng. Dù trong lòng rất tức tối, mình vẫn làm. Trong suy nghĩ lúc đó, việc không “make a fuss” ở chỗ làm, không “chấp,” thể hiện sự chuyên nghiệp, và đó là việc nên làm, nhưng trong lòng, mình lại thấy rất sai. Rõ ràng cảm thấy tức, nhưng mình đã không biết nếu phản ứng lại sẽ là tự vệ, hay là mình chỉ đang thoả mãn sự hiếu thắng như ngày bé làm với bà? Mình liên tục tự hỏi nếu làm thế này có đúng không, làm thế kia có phải bảo thủ không? Làm thế nào để người ta tôn trọng mình, không lấn lướt, không nghĩ mình ngu ngốc mà không cần phải lên giọng? Mình không biết phải làm thế nào để thoả hiệp cảm xúc bản thân và cách nhìn của người khác. Tối đó mình đã khóc vì uất ức và cũng vì bất lực, không biết phải làm sao. Nói chuyện này với một cô quản lý khác và được cô hỏi ngược lại: “Tại sao mày không nói? Nó đâu có quyền sai bảo mày chứ. Nó có phải quản lý đâu.” Nghe xong, mình cảm thấy rất bối rối “Mình cần phải lắng nghe, bà đã dạy thế mà,” nhưng “Mình cũng muốn người khác tôn trọng ý kiến của mình chứ.” Sự kiện đó là đỉnh điểm để mình bắt đầu suy nghĩ về phản ứng của bản thân trước các tình huống sau này.

Có một thời gian dài, mình đã rất bối rối giữa việc vạch ra ranh giới giữa “tiếp thu ý kiến của người khác” và “bảo vệ chính kiến của bản thân.” Mình bối rối vì không biết khi nào phải “đóng” hay “mở.” Thay vì thể hiện bản thân như tuyên bố ngày bé, mình để nhận thức về cái nhìn của người khác về mình làm bối rối. Mình tự giận mình cho phép bản thân nhu nhược, nhưng cũng không ai nói với mình phải làm thế nào cho đúng. Đây là cuộc chiến cần phải ra trận một mình.

Để giải quyết nỗi lòng, mình tìm tới mọi sách self-help có thể, tìm lại kết nối với bản thân để tự biết cách đánh giá tình hình và hành động nếu cần thiết. Mình cũng đọc thêm nhiều sách khác, để “nâng cao kiến thức” và kĩ năng phản biện khi “đối đầu” trong các “cuộc tranh luận.” Mình lờ mờ có khái niệm về điều mà mình băn khoăn. Đôi khi ranh giới không rõ ràng, nhưng mình đã rất tiến bộ để biết khi nào cần xù lông nhím, khi nào thì cần ngoan như một chú thỏ. (Mình sẽ chia sẻ thêm về những gì mình áp dụng khi có cơ hội)

Đó là một quá trình dài, đôi lúc mình tưởng nó không có hồi kết, và mình bị mắc trong một vòng luẩn quẩn không lối thoát. Mình chỉ nhận ra đã tiến bộ khi đọc comment của anh bạn mình vào video hôm nay. Anh ấy có nói những điều mà phản ứng đầu tiên của mình là “offended,” mình cảm thấy bị dạy đời (phản ứng của mình ngày bé), mình muốn phản ứng lại ngay lập tức (với lí lẽ yếu đuối) và cho đó là tự bảo vệ chính kiến. Điều khác so với mình ở thì quá khứ là, mình không sửng cồ lên ngay lập tức, cũng không tự rụt mình vào và mặc định mình sai. Mình chỉ dành ra 5 giây, tưởng tượng lùi lại một bước, và tách suy nghĩ logic ra khỏi cảm xúc, mình nhận ra anh ấy chỉ muốn góp ý chứ không có mục đích gì khác.

Sau rất nhiều lần “nhận trái đắng” vì những hành động bồng bột hoặc chùn bước quá đà, mình nhận ra 3 điều:

1. Những điều mình “nên nghe” hay “cần nghe” thì phần lớn thời gian không “dễ nghe”

Tâm lý con người mặc định không thích nghe những góp ý về mình, dù cho nó có mang tính xây dựng. Tuy chúng ta không thể điều khiển được cảm xúc, nhưng có thể điều khiển thái độ và phản ứng. Và như bất kì kĩ năng nào khác, điều này cũng cần luyện tập.

NHƯNG

2. Không phải tất cả những gì “mình không muốn nghe” đều là những điều mình “nên nghe” hay “cần nghe”

Vẫn cần đủ tỉnh táo và ý thức về lời nói của người khác. Đừng nhầm lẫn giữa góp ý và đánh gía vô giá trị. Một số câu hỏi đơn giản mình dùng để đánh giá lời nói của người khác là: họ là ai, họ có phải chuyên môn gì trong lĩnh vực đó không, họ đứng từ vị trí nào để đánh giá, mình có lợi gì, có phát triển hay cải thiện được gì từ đánh giá đó không (vì chưa thể đánh giá được tâm ý của người khác qua 1 tình huống)

3. Khi bối rối không biết phải làm sao, hãy tin vào trực giác của mình

Ý mình không phải là hành động theo trực giác. Hoàn toàn không phải.

Trong câu chuyện với cậu thực tập sinh ở trên, mình đã cảm thấy “sai” khi im lặng dù lý trí mình cứ cố gắng nói rằng mình đang làm đúng. Trực giác của mình luôn “giao tiếp” với mình và mình cần lắng nghe nó. Mình đã trải qua rất nhiều lần cảm thấy “sai” trước khi cảm thấy “đúng.” Mỗi khi thấy “sai,” mình sẽ giữ nó lại, nhắm mắt, phân tích và tưởng tượng các khả năng có thể xảy ra nếu mình làm khác đi và lại tham khảo ý kiến của trực giác để rút kinh nghiệm cho lần sau.

Rèn luyện luôn là một quá trình “thử và sai.” Đôi khi mình sẽ sai hoài trước khi thấy đúng. Thấy sai nhiều thì cũng đừng nản, sắp đúng rồi! Cũng đừng để ai định hình mình là ai, ngay cả bản thân trong quá khứ.

Với đó, mình sẽ hẹn gặp lại bạn vào lần sau!

Love,

Thảo Nguyên

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s